NYIRABARATA Zaina umuyobozi wa komisiyo y’igihugu y’abana (NCC)

Bana bacu. Reka mbanze mbaramutse kandi nababwire ko muri abantu badasanzwe b’ingirakamaro aho muva mukagera. Ikindi reka nongere mbisubiremo kuko nzi neza ko atari ubwa mbere mubyunvise cyangwa mubibwiwe mufite igihugu kibakunda kinabateganiriza kibaha agaciro kandi kibatezeho byinshi harimo kubaka igihugu no kugihekera mu gihe gikwiye.

Ngarutse rero ku kibazo cy”abana b’abakobwa batwara inda zidateganijwe ubutumwa bwanjye buraza kuba bugufi. 


1. Icyambere mumenye ko ikiremwa muntu cyose mu bihe bitandukanye by’ubuzima bwe agira ibimuranga. Umwana w’uruhinja kugeza ku mezi make ya mbere y’uko yuzuza umwaka arangwa no gukunda konka kunywa amata no gusinzira . Akishimira kubona mama we hafi.Uko agenda akura agakunda kwikinira mu mazi mu bitaka n’ibindi ibikinisho nk’ibyo kugerecyeranya ibintu mbese yishakira ibikinisho ku byo ahuye nabyo, ariko anakomeza gukunda kugaburirwa no kuruhuka. Agenda asatire no kwigenga ku tuntu tumwe na tumwe ariko ababyeyi cyangwa

 abamurera bamuri hafi, harigihe yunva ari nk’umwamikazi cg umwami birangwa no kwanga icyo abwiwe akunze kuvuga ngo oya ndanze mbese ntategekwa. Aho ahomba guhabwa umuco(discipline) irimo igitsure ndetse n’ibiganiro, kwinginga ukavanga uburyo bwose, kubivuga ntibyoroshye ariko icyagombwa ni ukwemera ko ari umuntu ukomeye ariko ko atari intagondwa . Arakomeza agakura akagera aho ajya no mu ishuli ry’incuke ribanziriza amashuli abanza . Hano rero akomeza kunva agomba gushimisha ababyeyi ariko agaha agaciro kanini urungano. Akomeza gukura akazagera mu bugimbi no mu bwangavu aho imikorere n’imiterere by’umubiriwe bihinduka vuba umukobwa ajya i mugongo (kujya mu mihango) akamera amabere, akazana,  ibishishi mu maso ndetse n’uduheri byose biterwa n’imisemburo ya kigore ibigiramo uruhare runini. Akaza umurego mu kwiyunvamo urungano agasa nk’uwitaje ababyeyi nabo yita abantu bakuru. Imbaraga zikomeye zo gukururwa n’uwo badahuje igitsina zitangira kurwanira muri we,  bikamutera ikibaza ibibayeho agatinya kubibaza ababyeyi, wa murezi, wa muntu mukuru, ndetse yatangiye kutabonamo wa wundi yirukiraga ambwira buri kantu. 
Bana bacu bakobwa b’i Rwanda ibyo mwiyunvamo nta gitangaza muteye nk’abandi ariko aho muba muri mubihe bikomeye aho ibintu byivanga mu mitwe yanyu, aho mukeneye ubumenyi kuri izi mpinduka, aho mukeneye  wa muntu mukuru ngo agusobanurire nawe uko yabyifashemo aho ukeneye urugero rwiza rwashoboye gusimbuka ibyo bihe bikomeye kuri buri mukobwa aho ava akagera. Twavuze iby’umubiri n’imibanire n’abandi , reka tunavuge n’uburere bwiza kuko aribwo bw’ingenzi.

Nibwo bw’ingenzi kuko aribwo ntwaro uzitwaza kugirango utsinde iyo ntambara ikurwaniramo ishaka kukurimbura ikujyana mu bishuko bizagushyira mu byago byo gutwara inda utateganije utibagiwe ingaruka mbi zose zituruka kuri iryo shyano uzaba ugushije. Uburere bwiza si ikindi ahubwo ni umurongo mwiza uhabwa n’abakurera banakwerekera bagucira uwo murongo wageraho ukamenya kuwucira ukamenya kwivangurira ikibi n’icyiza .uburere buhera mu buhinja bugakomeza ubuzima bwose mu bwana no mubwangavu. Ujya kuba inkumi warafashe umurongo . Uzi indangagaciro na za kirazira.

 Bati kirazira kwihererana n’uwo mudahuje igitsina aho ariho hose. Kuko kamere igufiteho imbaraga nyinshi uzazitsindisha kuba ahabona gukorera mu mucyo kuganirira aho abandi bari. Kuko ya rukuruzi irakujyana mu gituza cya wa musore wa mugabo ukurebana irari. Itwaze indangagaciro na kirazira nizo ntwaro. Umubyeyi wawe ntakuba hafi, cg Ntugifite igitsure cy’umurezi, umubyeyi cyangwa undi ugushinzwe, uri kure ye nk’infumbyi ya jenodise yakorewe abatutsi ariko  ushobora kuba ufite bakuru bawe bo muri AERG. Sobanukirwa n’urukundo urutandukanye na rukuruzi kamere y’umubiri. Menya ko urukundo rurangwa n’igikorwa uhabwa kigamije kuguteza imbere mu bitekerezo mu mibereho n’ubukungu.

Menya ko indagagaciro na kirazira ariyo ntwaro  k’umwana w’umukobwa ndetse n’undi muntu wese nizo ntwaro z’ubuzima n’imyitwaririre mizima ikwiye umukobwa wiha agaciro. Abantu bakunze kuvuga ngo iki kintu ndunva gishaka ndagikora niko mbyunva. Ariko mbabwire bana bacu , ibyo twunva kamere yacu ishaka byose ntibiba byose bihesha agaciru umuntu . Ingero ni nyinshi. Ushobora kunva ushonje ni icyiyunviro kamere ariko uko ushonje siko wiyahura ku biribwa ugomba kugaruka ku indangagagaciro na kirazira!.

 Ntiwarira ahantu hose igihe cyose uko ibiribwa bije ntiwanasangira n’uwo ubonye wese. Ntiwarya ibiribwa bifite umwanda,  ntiwarya n’ibyo utagenewe. Gutwara inda zidateganijwe zizakubyarira ingaruka mbi, kuko uba wabuze imyitwaririre ishingiye ku indangagaciro na kirazira bikurinda gutwara ya nda idateganijwe. ubwo intwaro zikurinda uba wazishyize hasi cyangwa nta nizo uba ufite cyangwa uba wibeshye ku byo wita gukundwa , uba wavanze urukundo na rukuruzi kuri wa muhungu cg wa mugabo cg ibyo agushukisha bishingiye kuri kamere.

Kamere ni umwanzi w’ubumuntu no kwihesha agaciro. Niyo mpanvu usanga umukobwa utihesha agaciro ntagira indangagaciro zihamye zihoraho. Zihinduka uko bukeye n’abo barikumwe bityo akagendera mu kigare. Ariyanga ntabwo akomera ku bigamije kumugirira neza. Bana bacu rero reka mufate umugambi wo kugengwa n’indangagaciro na za kirazira kuko arizo zizakurinda.

Rwose sinkubujije kugira incuti ariko hitamo ukoreshejeje indorerwamo z’indangagaciro na kirazira. Ntubujijwe kugira incuti y’umuhungu ariko irinde kwishyira mu migirire n’imyitwarire yatuma uganzwa na kamere. Reka kwihererana nawe kuko imibonanompuzagitsina ari nabyo bikujyana mu gutwita,  iyo bidaturuka ku gufatwa ku ngufu ni igikorwa nubundi gikorerwa ahihereye.  Byirinde rero!

Ushobora gujyana nawe gusangira muri resitora.kujya gutembera aho abandi babona, musure aho abandi bari. Kuko ni kamere ni nature iyo umuhungu cg umugabo biherereye ari babiri gusa nta wundi uri hafi kandi bafitanye iyo rukuruzi (attraction) byanze bikunze bagera aho bajya muri gahunda z’imibonanompuzabitsina ndetse ugasanga bakisanga batanakoresheje n’uburyo bwo kwirinda indwara cg n’izo nda zidateganijwe.

Abahungu bakunze kubeshya abakobwa ngo bazabarongora bityo umukobwa akizera agatangira kwiyunvamo ko ari umugore we ariko baca umugani mu kinyarwanda ngo “umusore utiraririye ntarongora inkumi.” Uwo ni umutego. Nkubwire mukobwa iyo wemeye akubona nk’umukobwa ushukika ntabwo akubaha si wowe mugeni yifuza ahubwo wowe uba umukemuriye ikibazo cye gishingiye kuri kamere, uba witesheje agaciro wibeshya ngo urakunzwe.

 Urukundo ni ikintu cyose ukorera umuntu ugamije kumugirira neza ikitaribyo ni ikindi kintu cyitwa kwishimisha bitagira ejo hazaza ndetse n’ikindi kintu ariko si urukundo .ugusaba kuryamana nawe ntabwo ari ikimenyetso cy’urukundo ahubwo ni ikimenyetso cyo kukugirira nabi ni umwanzi si umukunzi. Umwami Yesu yivugiye ko abe barimburwa no kutamenya.

Nguwo umuganda wanjye. Nimwitwaze indangagaciro na kirazira. Sobanukirwa n’icyo urukundo ari rwo. Wikwiyanga. Gira intumbero y’ahawe heza h’ejo hazaza ibe ariyo igukurura aho gukururwa na kamere muntu itaguhesha agaciro . Menya ko indangagaciro na kirazira (values) nizo zigomba kukuyobora muri byose uzikomereho kuko nizo zidutandukanya no kuba inyamaswa kuko zo zitegekwa na kamere mu gihe umuntu we agomba kugira ibyo yemera buzima ari nabyo bimurinda ikibi harimo no gutwara inda zidateganijwe. Mbifurije ejo hazaza heza mugire amahoro.

NYIRABARATA Zaina